ასპექტები:

• დიდი გამყინვარებისა და მისი შემდგომი პერიოდის -- ბუნებრივი გარემოს ცვლილებები და თავისებურებები (გაუდაბნოება, სასიცოცხლო არეალის სიმცირე, „საცხოვრებელი ზონა“, შესაძლო მიგრაციების „დერეფნები“..., საქართველოსა და კავკასიის სპეციფიკები)
  • biogeographical refugium
    http://en.wikipedia.org/wiki/Prehistoric_Georgia
• კავკასიის ბუნებრივი გარემოს შესაბამისობა საქმიანობასთან -- პერიოდებში 
  http://www.esd.ornl.gov/projects/qen/nercEUROPE.html 
  http://www.esd.ornl.gov/projects/qen/europe.html
  
  • მონადირეობა
  • მეცხოველეობა
  • მიწათმოქმედება
• გენეტიკურ-კულტურული მოძრაობები კავკასიის მიდამოებში
  • http://en.wikipedia.org/wiki/Ancient_Near_East
  • http://en.wikipedia.org/wiki/Cradle_of_civilization
  • http://en.wikipedia.org/wiki/Neolithic_Revolution
  • Fertile Crescent
    http://en.wikipedia.org/wiki/Fertile_Crescent
    http://en.wikipedia.org/wiki/Fertile_Crescent_Plan
  • ინდოევროპული (R*) და სხვ. (J*) გენურ-კულტურული განსახლებები და საქართველო (კავკასია) -- „გამყინვარების დროის თავშესაფრების“ თეორია
    http://en.wikipedia.org/wiki/Pre-Indo-Europeans
  • მიგრაციების „ტალღები“
  • მტკვარ-არაქსის კულტურა
    http://en.wikipedia.org/wiki/Kura-Araxes_culture
  • Shulaveri-Shomu culture
    http://en.wikipedia.org/wiki/Shulaveri-Shomu_culture
  • თრიალეთის კულტურა
    http://en.wikipedia.org/wiki/Trialeti_culture
• ხალხთმოსახლეობის რიცხვოვნობა
• კულტურებისა და გენეტიკური ფონის შესაბამისობები -- კულტურების შემოქმედი ჰაპლოჯგუფები
• გენო-კულტურების მიგრაციები და მათი მიმართულებები
  • მონადირეები/ობა
  • მეცხოველეები/ბა
  • მიწათმოქმედები/ბა
• სხვა
• სხვა

საქართველო და კავკასია, როგორც ჩანს -- ადამიანის არაერთი ჰაპლოჯგუფის (აფრიკა-ახლო აღმოსავლეთიდან) მოძრაობის გზაჯვარედინი და მუტაციების შედეგად ახალი შტოების (clide) გაჩენის არსებითი რეგიონი იყო.

საქართველოსა და კავკასიის დასახლება როგორც ჩანს რამდენიმე ეტაპად განხორციელდა, როდესაც არსებითი ცვლილებები მოხდა 50, 30, 20, 5 (+-5) ათასი წლის წინ.

პირველი დასახლების კვალი მოსჩანს დიდი გამყინვარების დასაწყის ხანაში, 55-50 ათასი წლის წინ -- როდესაც დიდი კავკასია დასახლდა შუამდინარეთში გაჩენილი mtDNA ჰაპლოჯგუფის N* მიერ. ამ ჰაპლოჯგუფს აგრეთვე „“ უწოდებენ.

mtDNA ჰალოჯგუფი N*

კავკასიაში N* ჰაპლოჯგუფის მუტაციის შედეგად გაჩნდა mtDNA ჰალოჯგუფი R -- რომელიც განსახლა როგორც ჩრდილოეთში -- ევროპაში, აგრეთვე დაიწყო მოძრაობა სამხრეთ-აღმოსავლეთსა და სამხრეთ-დასავლეთისაკენ.

ამავე პერიოდში დაიწყო დიდი გამყინვარება -- რომელმაც მაქსიმუმს მიაღწია 20 ათასი წლის წინ. ევროპაში, ისევე როგორც მთელს მსოფლიოში ჰავა დრამატიულად შეიცვალა და ევროპაში გადასულმა ადამიანები იძულებულები გახდნენ ევროპის უკიდურეს სამხრეთისათვის შეეფარებინათ თავი. 

მსოფლიო ოკეანეებსა და ზღვებში წყლის დონემ 120 მეტრით დაიწია და შავი ზღვა ტბად გადაიქცა. გაჩნდა იოლი გადასასვლელი ანატოლიიდან ევროპისაკენ -- რომელს მეშვეობითაც ადამიანების ახალმუტირებულ ჯგუფებს შეეძლოთ აზიიდან ევროპაში შეღწევა და პირიქით.

ამ დროს ევროპის უდიდესი ნაწილი მუდმივ მყინვარს ეკავა და ყინულის სისქე ასობით და ათასობით მეტრს აღწევდა. მსოფლიო ოკეანეები წყლის არსებითი ნაწილი ამ მყინვარებში დაგროვდა და წყლის დონემ 120 მეტრით დაიწია. შავი ზღვა ტბად გადაიქცა -- შავი ზღვის ჩრდილი ნაწილი კი -- სადაც ჰავა და ბუნება უფრო მოსახერხებელი იყო პირველყოფილი მონადირეებისათვის გახდა ერთ-ერთი არსებითი „თავშესაფარი“. გაჩნდა იოლი გადასასვლელი ანატოლიიდან ევროპისაკენ -- რომელს მეშვეობითაც ადამიანების ახალმუტირებულ ჯგუფებს შეეძლოთ აზიიდან ევროპაში შეღწევა და პირიქით.

დიდი გამყინვარების პერიოდში მთელი კაცობრიობის რიცხვოვნობა დაახლოებით მილიონ ადამიანს უდრიდა და ამერიკები ჯერ არ იყვნენ დასახლებულნი. დიდი კავკასიის მოსახლეობა ალბათ ათასიოდე ადამიანს (30-50 „დიდ ოჯახს“) ითვლიდა. დიდი კავკასიონიც ამ დროს მუდმივი მყინვარებით დაიფარა და არსებითად გაუვალი გახდა. მცირე კავკასიონის მთებიც წლის უდიდეს ნაწილში მაღალი თოვლით იქნებოდნენ დაფარული. ამდენად -- დიდი გამყინვარების დროს საქართველოში მცხოვრები ადამიანები ათასწლოვან იზოლაციაში მოხვდებოდნენ.

ევროპა დიდი გამყინვარების მაქსიმუმისას (20 ათასი წლის წინ)

ევროპა დიდი გამყინვარების კლებისას (10 ათასი წლის წინ)

 
ევროპა დიდი გამყინვარების შემდგომ (5 ათასი წლის წინ)

ბუნება დიდი გამყინვარების დროს

კულტურების შესაბამისობა ხელსაყრელ ზონებთან დიდი გამყინვარების დროს

 
ბუნება დიდი გამყინვარების დროს

ბუნება დიდი გამყინვარების დროს

 
ბუნება დიდი გამყინვარების დროს -- ყვითლით მკაცრი უდაბნოები